Flet prosty - Samouczek

O samouczku słów kilka.

Samouczek autorstwa Krzysztofa Błońskiego dla tych, którzy chcieliby samodzielnie nauczyć się grać na flecie prostym, ale nie wiedzą jak się do tego zabrać. Zawiera podstawowe informacje dotyczące zasad rządzących muzyką, terminologii muzycznej oraz pisma nutowego. Napisany jest językiem przystępnym dla każdego, więc każdy kto znajdzie w sobie odpowiednio dużo talentu i woli walki, jest w stanie nauczyć się grać przy jego pomocy. Zgodnie z ideą tego Samouczka, informacje w nim zawarte mogą być przydatne nie tylko adeptom trudnej sztuki "fujarzenia", ale i tym, którzy samodzielnie uczą się grać na innych instrumentach, co zostało wyrażone w wstępie "OD AUTORA".

                samouczek gry na flecie prostym  nuty na flet          

W Samouczek, w wersji elektronicznej (na CD), można zaopatrzyć się drogą wysyłkową pisząc na:

flet-prosty.pl@wp.pl






O muzyce...przy flecie prostym

OD AUTORA

Podczas wielu lat muzykowania wielokrotnie zdarzyło mi się współpracować z genialnymi samoukami - ludźmi obdarzonymi poczuciem piękna, wyczuciem muzyki przez nich granej, będących wirtuozami swoich instrumentów. O ile jednak samo muzykowanie z Nimi jest wielką przyjemnością, o tyle praca na etapie tworzenia (w niektórych wypadkach) bywa nieco utrudniona i trzeba poświęcić jej znacznie więcej czasu niż to jest konieczne. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest nieznajomość pisma nutowego, a co za tym idzie, konieczność pamięciowego opanowania materiału już na próbach, co często przedłuża je w nieskończoność.

To "odkrycie" w zestawieniu z faktem, iż wszystkie niemal pozycje wydawnicze do nauki gry skonstruowane są tak, że bez nauczyciela ani rusz, zrodziło ideę napisania samouczka. Nie ma samouczek ów aspiracji być podręcznikiem czy też szkołą gry. Ma w założeniu stworzyć tym, którym w duszy gra, a którzy do szkół muzycznych iść nie chcą lub nie mogą, możliwość poznania zasad rządzących muzyką, języka muzycznego oraz pisma nutowego właśnie - w stopniu elementarnym. Ma również prowokować Ich do pogłębiania wiedzy muzycznej. Pozwoli Im to odkrywać świat muzyki świadomie i z przyjemnością.

Flet podłużny jest najtańszym, a tym samym najlepiej służącym idei samouczka instrumentem, nim zatem posłużymy się by osiągnąć nasz szczytny cel.

DO DZIEŁA WIĘC !



SPIS TREŚCI

  1. Wybieramy instrument
  2. Wysokość dźwięku
  3. Wartość rytmiczna
  4. Przedłużanie wartości nut i pauz
  5. Metrum
  6. Artykulacja
  7. Klucze
  8. Tempo
  9. Ćwiczenia 7 - 11
  10. Dynamika
  11. Teoria: Gama C-dur
  12. Interwał muzyczny
  13. Ćwiczenia 12 - 19
  14. Teoria: Gama a-moll
  15. Znaki chromatyczne
  16. Nieregularny podział wartości rytmicznej
  17. Ornament
  18. Elementy formy muzycznej


UTWORY Z AKOMPANIAMENTEM

  1. WALCZYK
  2. OD TATR
  3. RUCZAJ
  4. THE HILL OF CONNEMARA (duo)
  5. WHEN THE SAINTS GO MARCHING IN
  6. AULD LANG SYNE
  7. PIOSENKA STAROIRLANDZKA
  8. BRADIAGA
  9. E2- JIG
  10. ZACHODŹŻE SŁONECZKO (duo)
  11. TY PÓJDZIESZ GÓRĄ (duo)
  12. JAK DOBRZE NAM ZDOBYWAĆ GÓRY
  13. UKRAINA (duo)
  14. JARZĘBINA CZERWONA
  15. GÓRALU CZY CI NIE ŻA
  16. TANIEC GRECKI
  17. KOŁYSANKA Z OPERY „PORGY I BESS”
  18. AMAZING GRACE (duo)
  19. CZARNY KRUK (duo)
Tabele chwytów
Metronom




Wybrane fragmenty


WYBIERAMY INSTRUMENT

Instrumentem najłatwiej dostępnym jest flet prosty "C SOPRAN". Produkowany jest w dwóch odmianach:
- flet renesansowy ( z pojedynczymi otworami )
- flet barokowy ( z dwoma otworami podwójnymi )
Nie jest istotne, który z nich wybierzesz. W zasadzie najważniejsze jest to żeby Twój flet stroił. Jeżeli nie potrafisz ocenić tego sam, wybierz się na zakupy z kimś kto to potrafi. Nie bez znaczenia jest również to, z jakiego materiału instrument został wykonany. Flety drewniane charakteryzują się ciepłym i łagodnym brzmieniem, lecz wymagają starannej konserwacji, ściśle z zaleceniami producenta. Flety z tworzyw sztucznych nie mają tak ładnej barwy dźwięku, ale nie wymagają równie wielu zabiegów konserwacyjnych, no i generalnie są tańsze.
Budowa fletu prostego nie jest skomplikowana. Jest to piszczałka w kształcie prostej rurki z otworami bocznymi krytymi najczęściej palcami. Z jednej strony zakończona jest ustnikiem (to ta część, w którą dmiemy). W ustniku umieszczony jest czop, zwany blokiem (stąd nazawa - flet blokowy). Drugi, otwarty koniec stanowi wylot instrumentu. Podczas zadęcia powietrze, wpadając na tzw. wargę, wprawia w drgania znajdujący się w środku słup powietrza. Wielkość tego słupa regulujemy zakrywając bądź odkrywając otwory boczne. Łącznie jest ich osiem: jeden dolny i siedem górnych (podwójne otwory w flecie barokowym traktujemy jako pojedyncze).
Ujmij flet tak, by kciuk lewej ręki zakrył otwór dolny, natomiast palec środkowy - otwór drugi, licząc od ustnika. Kciukiem prawej ręki podeprzyj flet od dołu. Wszystkie otwory, poza dolnym i drugim górnym, są odkryte. Upewnij się jeszcze czy obydwa otwory zakryte są szczelnie, weź oddech (niezbyt głęboki ) i zadmij. Wydobyty przez Ciebie dźwięk, to dźwięk "c3" (trzykreślne).

WYSOKOŚĆ DŹWIĘKU

Wysokość dźwięku to, mówiąc potocznie, jego "grubość". Dźwięk im jest "grubszy" tym niższy, a im "cieńszy" tym wyższy. Uzależnione jest to od częstotliwości drgań źródła dźwięku. Źródłem dźwięku jest wszystko co wprowadzone w drgania, czyli wytrącone ze stanu równowagi, dźwięk wydaje. Uderz w blat stołu - zadudni, potrąć strunę - zagra, dmuchnij do pustej butelki - zabuczy, a wyprowadź z równowagi człowieka... to usłyszysz całą symfonię. Głos jest efektem działania naturalnego instrumentu jakim są górne drogi oddechowe, w których to źródłem dźwięku jest słup powietrza wprowadzony w drgania przez struny głosowe. Słup powietrza drga także we wspomnianej już butelce. Dmąc najpierw w pustą butelkę, a następnie w wypełnioną częściowo wodą, z łatwoscią dostrzeżesz zależność między wielkością słupa powietrza, a wysokością dźwięku. Wróćmy do CZĘSTOTLIWOŚCI DRGAŃ.
Mierzy się ją licząc ilość drgań źródła dźwięku w jednej sekundzie. Jedno drganie w ciągu jednej sekundy, to jeden Herc (Hz). Dźwięk jest tym wyższy, im większa jest częstotliwość drgań źródła, które go emituje. Np. struna drgająca z częstotliwością 300 Hz (300 drgań na sekundę) wyda dźwięk niższy niż struna drgająca z częstotliwoscią 400 Hz (400 drgań na sekundę), ale za to wyższy od wydobytego ze struny drgającej z częstotliwością 200 Hz (200 drgań na sekundę). Ucho ludzkie jest w stanie usłyszeć dźwięki w zakresie od 16 Hz do 20 000 Hz. Fachowcy od dźwięku wszystkie te słyszalne częstotliwości podzielili według pewnego sprytnego systemu, który nazwali SYSTEMEM RÓWNOMIERNIE TEMPEROWANYM. Tu każdy dźwięk otrzymał swoją nazwę, przydziałową częstotliwość oraz miejsce na pięciolinii. PIĘCIOLINIA składa się z pięciu linii i czterech pól, na których zapisuje się odpowiedniki graficzne dźwięków, czyli NUTY.

Pięciolinia

Nuty zapisuje się także nad i pod pięciolinią, na tzw. liniach dodanych i polach między nimi. Zapis nutowy nazywany jest NOTACJĄ. O położeniu dźwięku na pięciolinii decyduje jego wysokość. Im dźwięk jest wyższy, tym wyżej leży na pięciolinii. Nasze "c3" notowane jest dość wysoko, bo na drugiej górnej linii dodanej.

Nuta c3

Nie trzeba posiadać specjalnych wtajemniczeń żeby dojść do wniosku, że niemal wszystkie dźwięki wydobyte z Twojego fletu trzeba by notować na liniach dodanych. Bardzo to niewygodne i nieracjonalne. Aby uniknąć takiej sytuacji, stosuje się zabieg zwany TRANSPOZYCJĄ. Polega on w tym przypadku na tym, że całą notację fletu przenosi się na pięciolinii o osiem miejsc w dół. Za sprawą tego zabiegu, nuta ilustrująca dźwięk "c3" przeniesiona została na pole nr 3.

Transpozycja

Cóż...mam nadzieję, że owo "c3" notowane jako "c2" przypadło Ci do gustu, bowiem zanim "roztrzaskasz" Bacha czy Mozarta, będziesz musiał trochę się z nim pomęczyć.

I jeszcze, tytułem wprowadzenia, słów kilka o dźwiękach ogólnie.
Podzielono je na tzw. oktawy (szczegóły później ). Najniższa z nich nazywa się SUBKONTRA, a nazwy jej dźwięków zapisywane są dużymi literami z małą dwójeczką u dołu, np. C2, D2... . Następną w kolejności (w górę ) jest oktawa pt. KONTRA. Jej dźwięki opisuje się również dużymi literami, ale już z małą jedyneczką u dołu, np. C1, D1... . Dalej idzie oktawa WIELKA - wielkie litery bez cyferek, np. C, D... . Następnie oktawa MAŁA - małe literki bez cyferek, np. c, d... . Dalej kolejno:
RAZKREŚLNA - małe literki z jedynką u góry, np. c1, d1 ...
DWUKREŚLNA - małe literki z dwójką u góry, np. c2, d2...
TRZYKREŚLNA - np. c3, d3...
CZTEROKREŚLNA - np. c4,d4 ...
PIĘCIOKREŚLNA - np. c5, d5... itd.
Oczywiście istnieją także dźwięki niesłyszalne dla człowieka. Tu rozrózniamy INFRADŹWIĘKI - dźwięki niższe od pasma słyszalnego oraz ULTRADŹWIĘKI - wyższe od słyszalnych, ale nimi zajmować się nie będziemy, ponieważ nie notuje się ich na pięciolinii (powód dobry jak każdy inny ). (...)




UPROSZCZONE TABELE CHWYTÓW
(Samouczek zawiera pełne - chromatyczne wersje tabel chwytów na flety proste "C" i "F")

Tabela chwytów na flet prosty renesansowy / Renaissance Recorder


Sprawdź czy Twój flet stroi.
Kliknij w nutę ilustrującą dźwięk, który chcesz sprawdzić.

C SOPRAN:  recorder notesrecorder - fingering chart



Tabela dźwięków na flet prosty barokowy / Baroque Recorder


NUTY NA PIĘCIOLINII
Skala fortepianu (dźwięki szeregu podstawowego)
UWAGA! w diagramie dwukrotnie występuje oktawa razkreślna.

notacja fletu prostego C
a






Nuty na flet prosty (Photo by maGrafka)


NUTY NA FLET PROSTY (PODŁUŻNY)
RECORDER NOTES


METRONOM


POLSKIE  PIEŚNI  PATRIOTYCZNE  I  HISTORYCZNE


PIOSENKI   DLA   DZIECI


HYMNY   NARODÓW   /   NATIONAL  ANTHEMS


KOLĘDY


FOLK

polskie melodie ludowe, ukraińskie melodie ludowe, szanty

MELODIE HARCERSKIE


- AVE MARIA (J. S. Bach)   - AVE MARIA (F. Schubert)   - BOGURODZICA
- BOLERO (M. Ravel)   - CISZA / IL SILENZIO (Nini Rosso)   - EINE KLEINE NACHT MUSIC
- EL CONDOR PASA   - KANKAN (J. Offenbach)  - MAPLE LEAF RAG 
- ODA DO RADOŚCI*  / ODE TO JOY
 


PIĘCIOLINIE DO WYDRUKU / Free Printable Staff Paper



DO STRONY GŁÓWNEJ